Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі: тэорыя і практыка музейна-педагагічнай дзейнасці : практыкум
Покупка
Новинка
Основная коллекция
Тематика:
Общая педагогика
Издательство:
ГрГУ им. Янки Купалы
Автор:
Гринько Светлана Дмитриевна
Год издания: 2021
Кол-во страниц: 52
Возрастное ограничение: 0+
Дополнительно
Вид издания:
Практикум
Уровень образования:
ВО - Бакалавриат
ISBN: 978-985-582-418-4
Артикул: 897197.01.99
Выкладзены тэарэтычныя асновы выкарыстання адукацыйнай дзейнасці музея ва ўстановах адукацыі, прадстаўлены магчымыя формы ўзаемадзеяння ВНУ і музея. Дадзены планы заняткаў, метады работы і віды заданняў па рэалізацыі музейна-педагагічнай дзейнасці пры выкладанні дысцыпліны «Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі». Матэрыялы маюць практыка-арыентаваны характар. Адрасавана студэнтам спецыяльнасцей «Пачатковая адукацыя», «Дашкольная адукацыя».
Тематика:
ББК:
УДК:
ОКСО:
- ВО - Бакалавриат
- 44.03.01: Педагогическое образование
- ВО - Магистратура
- 44.04.01: Педагогическое образование
ГРНТИ:
Скопировать запись
Фрагмент текстового слоя документа размещен для индексирующих роботов
Ñ. Ä. ÃÐÛÍÜÊÎ ÑÓ×ÀÑÍÛß ÀÄÓÊÀÖÛÉÍÛß ÒÝÕÍÀËÎò²: ÒÝÎÐÛß ² ÏÐÀÊÒÛÊÀ ÌÓÇÅÉÍÀ-ÏÅÄÀÃÀò×ÍÀÉ ÄÇÅÉÍÀÑÖ² Практыкум па дысцыпліне «Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі» для студэнтаў спецыяльнасцей «Пачатковая адукацыя», «Дашкольная адукацыя» Гродна ГрДУ імя Янкі Купалы 2021 УСТАНОВА АДУКАЦЫІ «ГРОДЗЕНСКІ ДЗЯРЖАЎНЫ ЎНІВЕРСІТЭТ ІМЯ ЯНКІ КУПАЛЫ»
УДК 378.4:004
ББК 74.48
Г91
Рэкамендавана Саветам педагагічнага факультэта
ГрДУ імя Янкі Купалы
Рэцэнзенты:
Таранцей Л. М., кандыдат педагагічных навук, дацэнт
(ДУА «Гродзенскі абласны інстытут развіцця адукацыі»);
Салдатава В. В., кандыдат педагагічных навук
(ГрДУ імя Янкі Купалы)
Грынько, С. Д.
Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі: тэорыя і практыка музейнапедагагічнай дзейнасці : практыкум / С. Д. Грынько. – Гродна : ГрДУ,
2021. – 50 с.
ISBN 978-985-582-418-4
Выкладзены тэарэтычныя асновы выкарыстання адукацыйнай дзейнасці музея
ва ўстановах адукацыі, прадстаўлены магчымыя формы ўзаемадзеяння ВНУ і музея.
Дадзены планы заняткаў, метады работы і віды заданняў па рэалізацыі музейнапедагагічнай дзейнасці пры выкладанні дысцыпліны «Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі». Матэрыялы маюць практыка-арыентаваны характар. Адрасавана студэнтам
спецыяльнасцей «Пачатковая адукацыя», «Дашкольная адукацыя».
УДК 378.4:004
ББК 74.48
Г91
© Грынько С. Д., 2021
© Установа адукацыі
«Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт
імя Янкі Купалы», 2021
ISBN 978-985-582-418-4
Пры афармленні вокладкі выдання выкарыстаны
ілюстрацыі электронных рэсурсаў адкрытага доступу
ÏÐÀÄÌÎÂÀ У апошнія гады ў сувязі з дэмакратызацыяй культурнага жыцця ўзрастае неабходнасць пераасэнсавання ролі музея ў грамадстве і падыходаў да выкарыстання яго магчымасцей у адукацыйным працэсе. Ролю гэтай установы ў захаванні гісторыка-культурнай спадчыны чалавецтва цяжка пераацаніць: у сабраных калекцыях прадстаўлены бясцэнныя помнікі гісторыі, культуры, мастацтва. Музеі – захавальнікі сацыяльнай памяці, паколькі даюць магчымасць кожнаму наведвальніку вывучаць мінулае, задумвацца аб сучаснасці і глядзець у будучыню. Велізарны культурны патэнцыял музейных збораў змяшчае ў сабе вялікія магчымасці для ажыццяўлення мэт адукацыі і выхавання. Музей сёння ўсё больш становіцца не толькі культурнай, але і адукацыйнай прасторай. Вялікую цікавасць у гэтых адносінах уяўляюць сабой тэарэтычныя асновы і сучасныя канцэптуальныя напрамкі ў развіцці музейнай педагогікі, галіны міждысцыплінарных ведаў на стыку музеязнаўства, педагогікі і псіхалогіі. Музейна-педагагічная дзейнасць трывала ўвайшла ў практыку школьных настаўнікаў, што звязана з уключэннем сродкаў адукацыйнай дзейнасці музея ў выхаваўчы працэс устаноў адукацыі. Новыя арыенціры музейнай педагогікі, якія звязаны з выкарыстаннем інтэрактыўных метадаў працы з аўдыторыяй, з прымяненнем сучасных інфармацыйных тэхналогій, даюць магчымасць гаварыць аб рознабаковым уплыве сродкаў гэтай установы на асобу: аб развіцці сферы інтарэсаў, творчых здольнасцей, універсальных вучэбных уменняў, аб выхаванні патрыятызму і эстэтычнага густу. Музей валодае шэрагам пераваг у адукацыйным працэсе, якія звязаны з магчымасцю наглядна ўспрымаць прадмет, са стварэннем нефармальнай і эмацыянальнай атмасферы пры засваенні інфармацыі, з магчымасцю ажыццяўлення дыялогу з помнікам культуры. Вельмі важна, каб гэтыя перавагі маглі выкарыстоўваць педагогі ў адукацыйным працэсе з навучэнцамі, рабіць гэта мэтанакіравана, карыстаючыся выверанай сістэмай метадаў і прыёмаў, якія з’яўляюцца асновай тэхналагізацыі педагагічнага працэсу. Вывучэнне асноў тэхналогіі музейнай педагогікі ў межах вучэбнай дысцыпліны «Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі» і падрыхтоўка педагогаў да супрацоўніцтва з музеем у навучанні і выхаванні школьнікаў з’яўляюцца асноўнымі задачамі, якія вырашаюцца ў выданні. Вывучаючы асновы музейна-педагагічнай дзейнасці ў змесце вучэбнай дысцыпліны «Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі», студэнты засвойваюць сутнасць і спецыфіку выкарыстання форм і метадаў узаемадзеяння з музеем у адукацыйным працэсе на аснове яго тэхналагізацыі, авалодваюць уменнямі прымяняць атрыманыя веды пры распрацоўцы ўрокаў і выхаваўчых мерапрыемстваў для навучэнцаў. Матэрыялы выдання могуць быць выкарыстаны выкладчыкамі вышэйшых навучальных устаноў, студэнтамі пры вывучэнні зместу дысцыпліны «Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі».
1. ÌÓÇÅÉÍÀß ÏÅÄÀÃÎòÊÀ ßÊ ÃÀ˲ÍÀ ̲ÆÄÛÑÖÛÏ˲ÍÀÐÍÛÕ ÂÅÄÀ¡ Сучасныя тэрміналагічныя даведнікі трактуюць музейную педагогіку як навуковую галіну ведаў, якая вывучае «гісторыю, асаблівасці культурна-адукацыйнай дзейнасці музеяў, метады ўздзеяння музеяў на розныя катэгорыі наведвальнікаў, узаемадзеянне музеяў з адукацыйнымі ўстановамі» [38]. Адпаведна мэтай гэтай навукі з’яўляецца далучэнне да музеяў маладога пакалення, а таксама творчае развіццё асобы [38]. М. Ю. Юхневіч гаворыць аб неабходнасці раздзялення культурна-асветніцкай дзейнасці музея як часткі яго дзейнасці, якая гістарычна склалася, і педагагічнай, што арыентавана непасрэдна на наведвальніка і звязана са зменай парадыгмы адукацыі. Згодна меркаванню даследчыка, музейная педагогіка – «навуковая дысцыпліна на стыку музеязнаўства, педагогікі і псіхалогіі, якая разглядае музей як адукацыйную сістэму» [56, с. 12]. Разам з тым паняцце адукацыі трактуецца шырока, так як аб’ядноўвае працэсы развіцця асобы, фарміравання яе інтэлекту і каштоўнаснай сферы. Усё гэта звязана са знаходжаннем чалавекам свайго ўласнага «я». У нашай краіне музейная педагогіка развіваецца ў рэчышчы асветніцкай і адукацыйнай працы музеяў розных профіляў і напрамкаў дзейнасці. Гэта праца добра прасочваецца ў праграме гэтых устаноў, якая наглядна ілюструе шэраг разнастайных інтэрактыўных форм з рознымі катэгорыямі наведвальнікаў, найбольш для дзіцячай і юнацкай аўдыторыі. Значэнне музейна-педагагічнай дзейнасці для адукацыйнага працэсу ў Рэспубліцы Беларусь падкрэсліваецца ў інструктыўна-метадычным пісьме «Асаблівасці арганізацыі сацыяльнай, выхаваўчай і ідэалагічнай работы ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі ў 2020/2021 навучальным годзе», дзе гаворыцца аб актуальнасці выкарыстання сродкаў музейнай педагогікі ў вырашэнні задач грамадзянскага і патрыятычнага выхавання моладзі. Адзначаецца мэтазгоднасць выкарыстання такіх форм музейнай дзейнасці, як лекцыі, міні-спектаклі, майстаркласы, віртуальныя экскурсіі і інш. [19, с. 22]. Гэта абумоўлена як узнікненнем вялікай колькасці музеяў рознага тыпу ў сучасным грамадстве, пераасэнсаваннем іх сацыяльнай ролі і задач, якія яны вырашаюць, так і пашырэннем супрацоўніцтва музея і ўстаноў адукацыі, развіццём разнастайных формаў музейна-педагагічай дзейнасці. Гэта тэндэнцыя звязана з папулярызацыяй дзейнасці музея як установы культуры за мяжой (Германія, Вялікабрытанія, Чэхія, Польшча, Расія, Украіна) і актуалізацыяй яго адукацыйна-асветніцкай дзейнасці. Нягледзячы на тое, што існуе вялікая запатрабаванасць у выкарыстанні музейна-педагагічнай дзейнасці ва ўстановах адукацыі, акрэслены мэты выкарыстання сродкаў музейнай педагогікі на дзяржаўным узроўні ў нарматыўных дакументах, сістэмнага падыходу да ўкаранення падобных формаў работы не назіраецца. У педагагічнай навуцы ў Рэспубліцы Беларусь праблемы выкарыстання музея ва ўстановах адукацыі закраналіся ў даследаваннях В. У. Буткевіч, В. М. Варановіч, І. Г. Лупашкі, В. У. Мірончык, К. Г. Плытнік і інш. Пры гэтым акцэнт у большасці даследаванняў робіцца на развіццё адукацыйна-асветніцкай дзейнасці ў саміх музеях, або ўстанова разглядаецца як адзін са сродкаў выхаваўчай працы. Праграма музейна-педагагічнай дзейнасці з навучэнцамі ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі была комплексна распрацавана і прадстаўлена ў «Аўтарскай праграме выхавання навучэнцаў сродкамі музейнай педагогікі» (пад рэдакцыяй В. М. Варановіч). Гэта праца з’яўляецца вынікам інавацыйнай праектнай дзейнасці, якая была рэалізавана ў дзвюх навучальных установах горада Магілёва і Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці [5; 6]. Аб’ектам музейнай педагогікі, па меркаванні навукоўцаў, з’яўляюцца «культурнаадукацыйныя аспекты музейнай камунікацыі, якія садзейнічаюць развіццю і станаўленню асобы ў ходзе зносін з культурнымі каштоўнасцямі ва ўмовах музейнага асяроддзя» [49, с. 22]. Музей у межах сваёй асветніцкай і прапагандысцкай дзейнасці павінен ажыццяўляць у першую чаргу дыялог з наведвальнікам, уключаць яго ў розныя віды камунікацыі. Таму прадметам гэтай навуковай дысцыпліны з’яўляецца «даследаванне сутнасці, заканамернасцей і метадаў музейнай
камунікацыі, якія садзейнічаюць развіццю і станаўленню асобы ў ходзе зносін з культурнымі каштоўнасцямі» [49, с. 22]. З шырокага кола ўстаноў, якія займаюцца культурна-асветніцкай дзейнасцю, музей вылучаецца сваім шматаспектным мэтанакіраваным уздзеяннем на асобу: фарміраванне гістарычнай памяці і светапогляду, маральна-этычнае і эстэтычнае выхаванне, уздзеянне на эмацыянальную сферу за кош навуковага і адначасова займальнага падыходу пры раскрыцці сутнасці падзей. Гэта забяспечвае высокую эфектыўнасць арганізацыі педагагічнага працэсу, дзе створаны аптымальныя ўмовы для асобаснага развіцця навучэнцаў. 2. ÇÍÀ×ÝÍÍÅ ÌÓÇÅÉÍÀ-ÏÅÄÀÃÀò×ÍÀÉ ÄÇÅÉÍÀÑÖ² ¡ ÏÀÄÐÛÕÒΡÖÛ ÏÅÄÀÃÎÃÀ¡ Музейная педагогіка, як і педагогіка ў цэлым, накіравана на вырашэнне задач выхавання і развіцця асобы. Музейна-педагагічны працэс уяўляе сабой адзіную дынамічную сістэму кампанентаў, якая вызначаецца педагагічнымі катэгорыямі (выхаванне, развіццё, адукацыя, навучанне). У музейнай педагогіцы выкарыстоўваюцца тыя ж паняцці і катэгорыі, што і ў агульнай педагогіцы. Таму, разглядаючы формы, метады, прынцыпы і сродкі гэтай галіны навуковых ведаў, можна вылучыць і тэхналогіі музейна-педагагічнай дзейнасці. Больш таго, сама музейная педагогіка можа быць разгледжана як інавацыйная педагагічная тэхналогія [24]. У межах музейна-педагагічнай дзейнасці выкарыстоўваюцца розныя формы і метады працы. Так, М. Ю. Юхневіч да ліку асноўных форм культурна-адукацыйнай дзейнасці музея адносіць наступныя: экскурсія, лекцыя, кансультацыя, навуковыя чытанні (канферэнцыi, сесіі, пасяджэнні), клуб (гурток, студыя), конкурс (алімпіяда, віктарына), сустрэча з цікавым чалавекам, канцэрт (літаратурны вечар, тэатралізаванае прадстаўленне, кінасеанс), свята, гістарычная гульня [56, c. 16]. Педагог – ключавая фігура ў рэфармаванні адукацыі. Павышаная патрабавальнасць да ролі асобасных характарыстык педагога абумоўлена сучасным становішчам сістэмы адукацыі, якая цесным чынам звязана з сацыяльным і эканамічным жыццём грамадства, з тэхнічным прагрэсам, рынкавымі адносінамі, інфарматызацыяй і адмоўнымі наступствамі эпохі постындустрыяльнага грамадства: стратай агульначалавечых каштоўнасцей, падзеннем маральных нораваў, эгаізмам і меркантыльнасцю ў паўсядзённым жыцці чалавека, сям’і, сацыяльных узаемаадносінах. Адсюль відавочна важнасць выхавання ў прадстаўнікоў педагагічнай прафесіі маральных якасцей: дабрыні, спагады, любові да бліжняга, да сваёй сям’і, да Радзімы. Асоба настаўніка, яе гуманізм, прафесійна-педагагічная скіраванасць з’яўляюцца асновай для выхававання маральнасці ў сваіх навучэнцаў. Самае галоўнае, на думку даследчыка А. І. Піскунова, што «настаўнік сам павінен валодаць усімі тымі асобаснымі якасцямі, якія ён хоча выхаваць у сваіх вучняў». Ён жа небеспадстаўна сцвярджае, што «асоба настаўніка – самы важны фактар выхавання дзяцей» [42, с. 41]. Падрыхтаваныя спецыялісты ў галіне адукацыі, якія валодаюць крытычным поглядам на атрыманыя веды, здольнасцю ацаніць сітуацыю, што склалася ў грамадстве на сённяшні дзень, павінны вызначаць каштоўнасць сённяшняга дня для будучыні і для мінулага. Такія педагогі рыхтуюць навучэнцаў, якія ўсведамляюць сувязь атрыманых ведаў з рэальнасцю, з сучаснай культурай, з набыткамі мінулага, з устойлівай сувяззю са сваімі продкамі. Гэта дапаможа маладым асобам вызначыцца са сваім месцам у свеце, развіць і рэалізаваць свой патэнцыял у жыцці. Менавіта таму грамадству патрэбен настаўнік, які ведае свае карані, свой народ, гісторыю, усведамляе каштоўнасць чалавечага жыцця (свайго, сваёй сям’і, іншых людзей). Гэтыя характарыстыкі асобы і з’яўляюцца асновай для фарміравання маральна-этычных якасцей у навучэнцаў. Памяць пра культурны стваральны вопыт народа, вартаснае, каштоўнае, добрае, эстэтычнае, значымае для будучыні з’яўляецца важным для асобаснага фарміравання сучаснага педагога, таму што стварае аснову яго гуманістычнай і сацыяльнаай накіраванасці. Сфарміраванае гістарычнае мысленне і сацыяльная памяць з’яўляюцца важнымі, бо дазваляюць заўважаць
негатывізм каштоўнасных арыенціраў, навязаных асяроддзем: меркантыльнасць, цынізм, прагматызм і жорсткасць у адносінах да людзей. Музей – той сацыяльна-культурны інстытут, сродкі і прынцыпы дзейнасці якога патрэбна выкарыстоўваць у падрыхтоўцы будучых педагогаў, таму што гэта садзейнічае выхаванню маральнасці, гуманізму, фарміруе гуманітарную і агульную культуру паводзін. Формы ўзаемадзеяння ВНУ і музея могуць быць самымі разнастайнымі. Усе формы супрацоўніцтва з’яўляюцца вельмі важнымі, аднак хацелася б падкрэсліць неабходнасць спецыяльнай падрыхтоўкі будучых настаўнікаў да іх выкарыстання ў сваёй працы ў навучальнай установе. На нашу думку, існуе неабходнасць у падрыхтоўцы педагогаў да мэтанакіраванага супрацоўніцтва з гэтай установай, якое павінна спалучацца з уласнай асобаснай зацікаўленасцю да набыткаў духоўнай культуры чалавецтва. Уменне ацаніць перспектыўнасць і эфектыўнасць той ці іншай формы супрацоўніцтва навучальнай установы і музея, знайсці аптымальнае месца для іх у сваёй дзейнасці, распрацаваць заняткі, прадугледзець усе этапы іх правядзення, прааналізаваць і спрагназаваць іх вынікі, а потым і правесці самому экскурсію па экспазіцыі музея, разумеючы спецыфіку гэтай установы культуры – неад’емныя атрыбуты прафесійнай падрыхтоўкі будучых настаўнікаў да выкарыстання адукацыйных сродкаў «храма муз». 3. ÌÅÒÀÄÛ×ÍÀÅ ÇÀÁÅÑÏß×ÝÍÍÅ ÌÓÇÅÉÍÀ-ÏÅÄÀÃÀò×ÍÀÉ ÄÇÅÉÍÀÑÖ² ¡ ÂÛÊËÀÄÀÍͲ ÂÓ×ÝÁÍÀÉ ÄÛÑÖÛÏ˲ÍÛ «ÑÓ×ÀÑÍÛß ÀÄÓÊÀÖÛÉÍÛß ÒÝÕÍÀËÎò²» Змест вучэбнай дысцыпліны «Сучасныя адукацыйныя тэхналогіі» накіраваны на засваенне студэнтамі прафесійных кампетэнцый, якія ўключаюць веды аб тэхналагізацыі адукацыйнага працэсу і асаблівасцях педагагічных тэхналогій, сфарміраваныя ўменні аналізаваць і свядома адбіраць і выкарыстоўваць у прафесійнай дзейнасці тэхналогіі, навыкі самастойнага стварэння сістэмы мерапрыемстваў па арганізацыі і ажыццяўленні педагагічнага працэсу ў навучальных установах. Пасля вывучэння вучэбнай дысцыпліны студэнт павінен ведаць: - сутнасць тэхналагічнага падыходу да адукацыі; - педагагічныя сістэмы і тэхналогіі навучання; - альтэрнатыўныя педагагічныя сістэмы і тэхналогіі; - функцыі інфармацыйных тэхналогій у адукацыі; ФОРМЫ МУЗЕЙНА-ПЕДАГАГІЧНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ экскурсіі (аглядныя, тэматычныя, тэатралізаваныя); лекцыі (аглядныя, тэматычныя); кансультацыі; практычныя заняткі ў музеі (вывучэнне новай тэмы, камбінаваныя, падагульняльныя); віктарыны і гульні (заданні, загадкі, мадэляванне); алімпіяды; масавыя мерапрыемствы (святы, тэатралізацыі, віншаванні пераможцаў конкурсаў і алімпіяд і інш.); сустрэчы са знакамітымі людзьмі (пісьменнікі, архітэктары, мастакі, народныя майстры і г. д.); удзел у працы музейных гурткоў і клубаў і інш.